भारतीय लोकसंख्येच्या अभ्यासात खालीलपैकी सतत बदलणारे तीन प्रमुख घटक कोणते आहेत ?

स्पष्टीकरण

लोकसंख्याशास्त्रात (Demography) लोकसंख्येतील बदल हा नेहमी तीन मूलभूत घटकांवर अवलंबून असतो - जन्म दर (Birth rate), मृत्यु दर (Death rate) आणि स्थलांतर (Migration). हे तीन घटक मिळून लोकसंख्येचा नैसर्गिक वाढ दर (Natural Growth Rate) आणि एकूण लोकसंख्या बदल ठरवतात. जन्म दरामुळे लोकसंख्येत भर पडते, मृत्यु दरामुळे लोकसंख्या कमी होते, तर स्थलांतरामुळे (देशांतर्गत किंवा आंतरराष्ट्रीय) एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी लोकसंख्या हलते, ज्यामुळे विशिष्ट प्रदेशाची लोकसंख्या वाढते किंवा घटते. भारताच्या जनगणना (Census) अभ्यासामध्ये आणि लोकसंख्या धोरणांमध्ये हे तीन घटक केंद्रीय मानले जातात कारण ते लोकसंख्येच्या आकारमानातील (Size), रचनेतील (Composition) आणि वितरणातील (Distribution) बदल स्पष्ट करतात. माता मृत्यु दर (Maternal Mortality Rate) आणि अर्भक मृत्यु दर (Infant Mortality Rate) हे मृत्यु दराचे उप-घटक किंवा विशिष्ट निर्देशांक आहेत, पण ते लोकसंख्याशास्त्रातील मूलभूत तीन प्रमुख घटकांमध्ये गणले जात नाहीत. त्यामुळे पर्याय (3) हाच योग्य आणि प्रमाणित उत्तर आहे.

स्पर्धा AI · spardhaai.in