लोकसंख्येचे स्थित्यंतर ______ यामुळे घडते. पर्यायी उत्तरे : (अ) मृत्युदर बदल (ब) जननदर बदल (क) उत्पन्न वितरणातील बदल (ड) नागरीकरण

स्पष्टीकरण

लोकसंख्येचे स्थित्यंतर (Demographic Transition) हा सिद्धांत मृत्युदर (Mortality rate) आणि जननदर (Fertility rate) यांच्यातील बदलांच्या टप्प्यांवर आधारित आहे. या सिद्धांतानुसार, आर्थिक विकासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात प्रथम मृत्युदर घसरतो (आरोग्य सुविधा, स्वच्छता, वैद्यकीय प्रगतीमुळे) आणि त्यानंतर काही काळाने जननदर घसरतो (शिक्षण, कुटुंब नियोजन, शहरीकरणाचा अप्रत्यक्ष परिणाम इत्यादीमुळे). या दोन दरांमधील असमतोल आणि नंतर पुन्हा समतोल साधला जाणे, हीच लोकसंख्येच्या स्थित्यंतराची मूळ प्रक्रिया आहे, जी उच्च जन्म-मृत्युदर टप्प्यापासून कमी जन्म-मृत्युदर टप्प्याकडे समाजाला घेऊन जाते. त्यामुळे (अ) मृत्युदरातील बदल आणि (ब) जननदरातील बदल हे दोन घटकच लोकसंख्या स्थित्यंतराचे मूळ कारण आहेत, त्यामुळे पर्याय (2) 'अ आणि ब' हा योग्य आहे. उत्पन्न वितरण किंवा नागरीकरण हे स्थित्यंतराशी संबंधित परिणाम किंवा सहयोगी घटक असू शकतात, पण ते सिद्धांताच्या मूलभूत व्याख्येचा भाग नाहीत.

स्पर्धा AI · spardhaai.in