खालीलपैकी कोणती तरंगलांबी पदार्थाच्या स्फटिक आंतररचना अभ्यासण्यासाठी वापरतात ?
Which of the following wavelengths are used to study the crystal structure of material ?
- (अ)(1) अतिनील तरंगलांबी
- (ब)(2) गॅमा तरंगलांबी
- (क)(3) क्ष-किरण तरंगलांबी✓ योग्य उत्तर
- (ड)(4) अवरक्त तरंगलांबी
स्पष्टीकरण
स्फटिक आंतररचनेचा अभ्यास करण्यासाठी क्ष-किरण (X-rays) तरंगलांबी वापरतात. क्ष-किरणांची तरंगलांबी ०.१ ते १० नॅनोमीटर असते, जी स्फटिकातील अणूंमधील अंतराच्या आकाराइतकी असते. जेव्हा क्ष-किरण स्फटिकावर पडतात, तेव्हा त्या स्फटिकातील अणूंपासून विवर्तन (diffraction) होतात. या विवर्तनाचा नमुना पाहून आपण स्फटिकातील अणूंची मांडणी आणि अंतर समजून घेऊ शकतो. या पद्धतीला X-ray Crystallography म्हणतात. सर डब्ल्यू.एच. ब्रॅग आणि डब्ल्यू.एल. ब्रॅग यांनी हा सिद्धांत विकसित केला. या तंत्राचा वापर DNA ची रचना, प्रथिनांची रचना आणि इतर अनेक महत्त्वाच्या पदार्थांची आंतररचना शोधण्यासाठी केला जातो.
संदर्भ: Physics: X-rays, Material Science