खालीलपैकी कोणत्या समितीने महाराष्ट्रात ग्रामपंचायतीच्या सरपंचाची निवड थेट जनतेतून प्रत्यक्ष पद्धतीने करण्याची शिफारस केली ? (a) बाबूराव काळे समिती (b) पी.बी. पाटील समिती (c) बोंगिरवार समिती (d) वसंतराव नाईक समिती (a) Baburao Kale Committee (b) P.B. Patil Committee (c) Bongirwar Committee (d) Vasantrao Naik Committee
Which of the following committees recommended the direct election of Sarpanch of Gram Panchayat in Maharashtra ?
- (अ)(1) फक्त (a) / Only (a)
- (ब)(2) फक्त (b) / Only (b)✓ योग्य उत्तर
- (क)(3) (b) आणि (c) / (b) and (c)
- (ड)(4) (c) आणि (d) / (c) and (d)
स्पष्टीकरण
पी.बी. पाटील समितीने महाराष्ट्रातील पंचायती राज व्यवस्थेच्या सुधारणांबाबत अभ्यास करून सरपंचाची निवड ग्रामपंचायत सदस्यांमधून अप्रत्यक्ष पद्धतीने न करता थेट जनतेतून प्रत्यक्ष पद्धतीने (direct election) करावी अशी महत्त्वाची शिफारस केली होती. या शिफारशीमागील मुख्य उद्देश सरपंच पदाला अधिक जबाबदार व लोकाभिमुख बनवणे आणि गावातील सत्ता विकेंद्रीकरणाला बळकटी देणे हा होता. महाराष्ट्रातील पंचायती राज संस्थांच्या पुनर्रचनेसंदर्भात वेळोवेळी वेगवेगळ्या समित्या नेमल्या गेल्या, त्यापैकी पी.बी. पाटील समिती ही सरपंच निवडीच्या पद्धतीत बदल सुचवणारी प्रमुख समिती ठरली. त्यामुळे या प्रश्नात केवळ (b) हे विधान बरोबर आहे आणि पर्याय (2) 'फक्त (b)' हा योग्य ठरतो. बाबूराव काळे, बोंगिरवार आणि वसंतराव नाईक समित्यांनी पंचायती राज व्यवस्थेच्या इतर विविध पैलूंवर (रचना, अधिकार, निधी इत्यादी) शिफारशी केल्या, पण सरपंचाच्या थेट निवडीबाबतची विशिष्ट शिफारस पी.बी. पाटील समितीचीच आहे.