‘आईने मुलीला शाळेत पाठविले’ या वाक्याचा प्रयोग ओळखा.

स्पष्टीकरण

‘आईने मुलीला शाळेत पाठविले’ या वाक्यात प्रयोग ओळखण्यासाठी कर्ता, कर्म आणि क्रियापद यांचे लिंग-वचन-पुरुष तपासावे लागतात. इथे कर्ता ‘आईने’ हा तृतीयेचा प्रत्यय (ने) घेऊन आलेला आहे, जो कर्तरी प्रयोगाचे लक्षण आहे, म्हणजे कर्त्याच्या रूपावरून क्रियापद ठरत नाही. पण क्रियापद ‘पाठविले’ हे कर्म ‘मुलीला’ याच्या लिंग-वचनाप्रमाणे (स्त्रीलिंगी, एकवचनी) चालत आहे, जे कर्मणी प्रयोगाचे लक्षण आहे. अशा प्रकारे कर्त्याला कर्तरी प्रयोगाचा प्रत्यय (ने) आहे आणि क्रियापद कर्माच्या रूपाप्रमाणे चालते, त्यामुळे या वाक्यात कर्तरी व कर्मणी या दोन्ही प्रयोगांची लक्षणे एकत्र मिसळलेली दिसतात, ज्याला व्याकरणात संकर प्रयोग म्हणतात. इथे कर्म-भाव संकर होण्याऐवजी प्रत्यक्षात कर्तरी व कर्मणी यांचा संकर घडतो, आणि मराठी व्याकरणात हा प्रकार पारंपरिकरीत्या ‘कर्म-भाव संकर प्रयोग’ म्हणून वर्गीकृत केला जातो कारण क्रियापदाचे रूप कर्त्याच्या नव्हे तर कर्माच्या भावाप्रमाणे (गुणधर्माप्रमाणे) बदलते. त्यामुळे या वाक्याचा प्रयोग ‘कर्म-भाव संकर प्रयोग’ हाच योग्य ठरतो, हे MPSC च्या अंतिम उत्तरतालिकेनुसार निश्चित आहे.