दोन विधाने दिली आहेत, ज्यांनंतर 1 आणि 2 क्रमांकाचे दोन निष्कर्ष दिलेले आहेत. दिलेली विधाने ही सामान्यपणे ज्ञात तथ्यांपेक्षा वेगळी असल्याचे आढळले, तरी ती सत्य आहेत असे गृहीत धरून, दिलेल्या निष्कर्षांपैकी कोणता/ते निष्कर्ष दिलेल्या विधानांशी तर्कसंगत आहे/आहेत ते ठरवा. विधाने: एकही फळ बी नाही. सर्व बिया लाल आहेत. निष्कर्ष: 1. सर्व फळे बिया आहेत. 2. काही फळे बिया आहेत.
- (अ)1. केवळ 2 तर्कसंगत आहे
- (ब)2. केवळ 1 तर्कसंगत आहे
- (क)3. 1 आणि 2 दोन्ही तर्कसंगत आहेत
- (ड)4. 1 किंवा 2 पैकी एकही तर्कसंगत नाही✓ योग्य उत्तर
स्पष्टीकरण
हा Syllogism (न्याय शास्त्र) प्रकारचा प्रश्न आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या विधानांवरून तार्किक निष्कर्ष काढावयाचे असतात. पहिले विधान सांगते की 'एकही फळ बी नाही' (No fruits are seeds), म्हणजे फळे आणि बिया यांचे दोन पूर्णपणे वेगळे संच आहेत (mutually exclusive sets). दुसरे विधान 'सर्व बिया लाल आहेत' (All seeds are red) हे फक्त बियांच्या रंगाबद्दल माहिती देते. आता निष्कर्ष 1 म्हणतो 'सर्व फळे बिया आहेत', जे पहिल्या विधानाशी पूर्णपणे विरोधाभासी आहे कारण पहिल्या विधानातच स्पष्टपणे सांगितले आहे की एकही फळ बी नाही. निष्कर्ष 2 म्हणतो 'काही फळे बिया आहेत', हेही चुकीचे आहे कारण जेव्हा पहिल्या विधानात 'एकही फळ बी नाही' असे स्पष्टपणे दिले आहे, तेव्हा 'काही फळे' देखील बिया असू शकत नाहीत. Venn diagram (वेन आकृती) काढल्यास फळांचे आणि बियांचे वर्तुळे (circles) एकमेकांना स्पर्श करणार नाहीत किंवा ओव्हरलॅप (overlap) होणार नाहीत. म्हणून दोन्ही निष्कर्ष दिलेल्या विधानांशी तर्कसंगत नाहीत.