खालील विधानांचे परीक्षण करा आणि योग्य पर्याय निवडा : विधान (A) : पृथ्वीच्या परिवलनामुळे प्रत्येक रेखावृत्तावर स्थानिक वेळ भिन्न-भिन्न असते. विधान (B) : स्थानिक वेळेतील विसंगती दूर करण्यासाठी प्रमाणवेळ पद्धतीचा वापर केला जातो. पर्यायी उत्तरे :

Examine the following statements and select the proper options : Statement (A) : Every longitude has a different local time due to the rotation of the Earth. Statement (B) : Standard time system is utilized to remove the difference in the local time. Answer Options :

(अ)(1) विधाने (A) आणि (B) दोन्ही बरोबर आहेत✓ योग्य उत्तर
(ब)(2) विधान (A) बरोबर असून विधान (B) चूक आहे
(क)(3) विधान (A) चूक असून विधान (B) बरोबर आहे
(ड)(4) विधाने (A) आणि (B) दोन्ही चूक आहेत

स्पष्टीकरण

पृथ्वी आपल्या अक्षावर २४ तासांत एक फेरी पूर्ण करते म्हणजे परिभ्रमण करते. यामुळे वेगवेगळ्या रेखावृत्तावर (longitude) सूर्याचे प्रकाश वेगवेगळ्या वेळी पडते. त्यामुळे प्रत्येक रेखावृत्तावर स्थानिक वेळ (local time) वेगळा असतो. परंतु या वेळेच्या फरकामुळे दैनंदिन जीवनात अडचणी निर्माण होतात. म्हणून या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी प्रमाणवेळ (standard time) पद्धतीचा वापर केला जातो. प्रमाणवेळ पद्धतीमुळे संपूर्ण देशात एकच वेळ मानला जातो. भारतात ८२.५° पूर्व रेखावृत्ताच्या आधारे प्रमाणवेळ ठरवला जातो.

संदर्भ: NCERT Geography textbooks