स्पर्धासराव सुरू करा

MPSC Group B · ASO Paper II · 2021 · प्रश्न 94

वैज्ञानिक आकलन विकसित करत असताना आपण त्रुटींमुळे नेहमीच अडचणीत सापडतो. प्रत्येक पिढीला आकलनवर येणारी त्रुटी मर्यादा फार तर थोडी कमी करण्याची आशा बाळगते आणि त्रुटी मर्यादा लागू पडण्याशी संबंधित सामग्री संचात भर टाकता येते. त्रुटी मर्यादा अटळ असून ती आपल्या ज्ञानाच्या विश्वसनीयतेचे दृश्यमान स्व-मूल्यनिर्धारण असते. यामुळे आपल्याला नेहमीच वैज्ञानिक तथ्यांबाबत अनिश्चितता स्वीकारावी लागते. सार्वजनिक मत सर्वेक्षणात तुम्ही अनेकदा त्रुटी मर्यादा पाहता (जसे 'तीन टक्के धन व ऋण इतकी अनिश्चितता'). ज्यात महासभेच्या नोंदीतील प्रत्येक भाषण दूरदर्शनवरील प्रत्येक जाहिरात, प्रत्येक प्रवचन या गोष्टी अशा त्रुटी सीमा किंवा त्याच्याशी सममूल्य असे काही आहे अशा समाजाची कल्पना करा. पुढीलपैकी वरील युक्तिवादातून जनतेला उपयुक्त निष्कर्ष ठरणारे सर्वात योग्य विधान निवडा.

While developing scientific understanding we are always mired in error. The most each generation can hope for is to reduce the error bars a little, and to add to the error body of data to which error bars apply. The error bar is pervasive, visible self-assessment of the reliability of our knowledge. This makes us always to accept uncertainty about scientific facts. You often see error bars in public opinion polls ('an uncertainty of plus and minus three percent', say). Imagine a society in which every Record, every television commercial, every sermon had an accompanying error bar or its equivalent. Select the following that best expresses the conclusion useful to public from the argument above.

स्पष्टीकरण

या उतार्‍यातील मुख्य मुद्दा हा आहे की वैज्ञानिक ज्ञान नेहमी त्रुटी मर्यादेसह (error bar) येते आणि आपण अनिश्चितता स्वीकारायला शिकले पाहिजे. लेखक महासभेतील भाषणे, जाहिराती, प्रवचने यांसारख्या सर्व माहिती-स्रोतांना त्रुटी मर्यादा जोडलेली असावी अशी कल्पना मांडतो, कारण यातूनच जनतेला माहितीची विश्वसनीयता तपासण्याची सवय लागेल. यातून जनतेसाठी उपयुक्त व कृतीयोग्य निष्कर्ष हा आहे की जनतेने स्वतः पुढाकार घेऊन कोणत्याही अधिकारी स्रोताकडून (सरकार, नेता, जाहिरातदार) येणाऱ्या दाव्यासोबत त्याची त्रुटी मर्यादा किंवा अनिश्चिततेचे प्रमाण विचारायला हवे. हे विधान वैज्ञानिक चिकित्सक वृत्ती (critical/skeptical thinking) जनतेत रुजवण्याचा संदेश देते, जो उतार्‍याचा मूळ हेतू आहे. म्हणून पर्याय (4) हा जनतेला प्रत्यक्ष उपयोगी पडणारा, कृतीशील निष्कर्ष असल्यामुळे सर्वात योग्य आहे.

MPSC परीक्षेसाठी दररोज नवीन प्रश्न आणि सराव — Spardha वर मोफत सुरुवात करा