पुढील विधानांचा विचार करा : (a) दूरसंचार उपग्रहाची गती पृथ्वीच्या गतीशी सापेक्षपणे शून्य असते. (b) म्हणून तो उपग्रह पृथ्वीवरील माणसासास स्थिर आहे असे वाटते. पर्यायी उत्तरे :

Consider the following statements : (a) The speed of telecommunication satellite relative to earth is zero. (b) Hence it appears to be stationary to a person on the earth.

(अ)(1) दोन्ही विधाने चूक आहेत.
(ब)(2) (a) विधान बरोबर आणि ते (b) ची कारणमिमांसा आहे.✓ योग्य उत्तर
(क)(3) (a) विधान बरोबर आणि ते (b) ची कारणमिमांसा नाही.
(ड)(4) (a) बरोबर परंतु (b) चूक आहे.

स्पष्टीकरण

दूरसंचार उपग्रह हा भूस्थिर कक्षेत (geostationary orbit) ठेवलेला असतो. हा उपग्रह पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे पृथ्वीभोवती फिरतो, परंतु त्याची गती पृथ्वीच्या घूर्णन गतीइतकीच असते. त्यामुळे पृथ्वीच्या तुलनेत त्याची सापेक्ष गती शून्य होते. याच कारणामुळे पृथ्वीवरील व्यक्तीला हा उपग्रह आकाशात एकाच ठिकाणी स्थिर दिसतो. म्हणून (a) विधान बरोबर आहे आणि ते (b) विधानाचे योग्य कारण देते. दोन्ही विधाने सत्य आहेत आणि (a) हे (b) चे कारण आहे.

संदर्भ: NCERT Physics / General Science Textbooks