भारतात पंचायत राज्याच्या दृष्टीने हे प्रागतिक पाऊल मानले जाते. (a) 42 आणि 43 वी घटनादुरुस्ती (b) 43 आणि 44 वी घटनादुरुस्ती (c) 44 वी घटनादुरुस्ती (d) 73 आणि 74 वी घटनादुरुस्ती वरीलपैकी योग्य पर्याय निवडा :
Following are the fundamental steps towards the establishment of Panchayat Raj in India : (a) 42nd and 43rd Constitutional Amendment. (b) 43rd and 44th Constitutional Amendment. (c) 44th Constitutional Amendment. (d) 73rd and 74th Constitutional Amendment. Which is the correct answer of following ?
- (अ)(1) फक्त (a)
- (ब)(2) फक्त (b)
- (क)(3) फक्त (c)
- (ड)(4) फक्त (d)✓ योग्य उत्तर
स्पष्टीकरण
पंचायत राज्य व्यवस्थेला भारतीय राज्यघटनेत अधिकृत आणि घटनात्मक दर्जा देण्याचे काम 73 वी आणि 74 वी घटनादुरुस्ती यांनी केले, म्हणून पर्याय (d) हे प्रागतिक (progressive) पाऊल मानले जाते आणि उत्तर '4' बरोबर आहे. 73 वी घटनादुरुस्ती 1992 साली संसदेने मंजूर केली आणि 24 एप्रिल 1993 पासून ती लागू झाली; यामुळे ग्रामीण भागातील पंचायत राज संस्थांना (Panchayati Raj Institutions) घटनात्मक आधार मिळाला आणि भाग 9 व 11वे परिशिष्ट राज्यघटनेत जोडले गेले. याच वेळी 74 वी घटनादुरुस्ती नगरपालिका व शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी (Urban Local Bodies) लागू करण्यात आली, ज्यामुळे भाग 9-अ आणि 12वे परिशिष्ट जोडले गेले. या दोन्ही दुरुस्त्यांमुळे ग्रामसभा, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद यांसारख्या त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेला कायदेशीर अधिकार, नियमित निवडणुका, राखीव जागा आणि आर्थिक अधिकार बहाल करण्यात आले. त्यामुळे भारतातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या इतिहासात हे एक क्रांतिकारी आणि प्रागतिक पाऊल ठरले.