'दत्तोपंत आंबे आणि फणस खातात.' प्रयोग ओळखा.

स्पष्टीकरण

'दत्तोपंत आंबे आणि फणस खातात.' या वाक्यात प्रयोग ओळखण्यासाठी क्रियापदाचे रूप कर्त्याच्या (subject) लिंग-वचन-पुरुषानुसार बदलते का हे पाहावे लागते. या वाक्यात कर्ता 'दत्तोपंत' आहे आणि क्रियापद 'खातात' हे कर्त्याच्या पुरुष व वचनाप्रमाणे (तृतीय पुरुष, बहुवचन आदरार्थी) येते, म्हणजे क्रियापदाचा प्रत्यय कर्त्यावरून ठरतो. शिवाय या वाक्यात कर्म (object) स्पष्टपणे उपस्थित आहे - 'आंबे आणि फणस' हे कर्म आहे, म्हणजे क्रिया कर्त्यापासून कर्माकडे जाते. जेव्हा वाक्यात कर्म असते आणि क्रियापद कर्त्याच्या रूपाप्रमाणे चालते, तेव्हा तो प्रयोग सकर्मक कर्तरी प्रयोग असतो. मराठी व्याकरणात कर्तरी प्रयोगाचे दोन उपप्रकार आहेत - सकर्मक (कर्म असलेला) आणि अकर्मक (कर्म नसलेला); येथे कर्म स्पष्ट असल्याने उत्तर सकर्मक कर्तरी प्रयोग हेच बरोबर आहे.