दिलेली विधाने आणि निष्कर्ष काळजीपूर्वक वाचा. विधानांतील माहिती सामान्यतः ज्ञात तथ्यांपेक्षा वेगळी आढळली तरी, ती सत्य आहे, असे गृहीत धरून दिलेल्यांपैकी कोणता/ते निष्कर्ष दिलेल्या विधानांशी तर्कसंगत आहे/त ते ठरवा. विधाने: कोणतीही विचार ही टाय नाही. कोणताही टाय हा बूट नाही. निष्कर्ष: (I) कोणताही बूट हा विचार नाही. (II) काही बूट हे विचारी आहेत.

स्पष्टीकरण

या प्रश्नात न्याय (Syllogism) पद्धतीने विधानांचे विश्लेषण करायचे आहे. विधान 1 - 'कोणतीही विचार ही टाय नाही' म्हणजे विचार आणि टाय हे दोन पूर्णपणे वेगळे (Exclusion) संच आहेत, यांत काहीही समान नाही. विधान 2 - 'कोणताही टाय हा बूट नाही' म्हणजे टाय आणि बूट हेही पूर्णपणे वेगळे संच आहेत. जेव्हा दोन्ही विधाने Universal Negative (E-type) असतात, म्हणजे A आणि B वेगळे, आणि B आणि C वेगळे, तेव्हा A आणि C यांच्यामध्ये कोणताही निश्चित संबंध सांगता येत नाही - ते सारखे असू शकतात, वेगळे असू शकतात किंवा अंशतः एकत्र येऊ शकतात. त्यामुळे 'कोणताही बूट हा विचार नाही' (निष्कर्ष I) हे निश्चितपणे सिद्ध होत नाही, कारण बूट आणि विचार यांच्यात आंशिक ओव्हरलॅप (Partial Overlap) होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. तसेच 'काही बूट हे विचारी आहेत' (निष्कर्ष II) हे सुद्धा सिद्ध होत नाही, कारण दोन Negative विधानांमधून कोणताही Positive किंवा Negative निष्कर्ष निघू शकत नाही असा न्यायशास्त्राचा मूलभूत नियम आहे. त्यामुळे दोन्ही निष्कर्ष अनिश्चित (Indeterminate) राहतात आणि म्हणून पर्याय 3 - 'निष्कर्ष (I) किंवा (II) पैकी एकही तर्कसंगत नाही' हे योग्य उत्तर आहे.