2021-22 दरम्यान एम-3 (M3) मध्ये अ. पोस्ट ऑफिस बचत बँक ठेवी ब. पोस्ट ऑफिसच्या एकूण ठेवी क. बँकाकडील मुदत ठेवी ड. बँकाकडील मागणी ठेवी ______ समाविष्ट आहेत.

During 2021-22, M3 included a. Post Office Saving Bank Deposit b. Total Post Office Deposits c. Time Deposits with Banks d. Demand Deposits with Banks

(अ)(1) अ, ब आणि क
(ब)(2) क आणि ड✓ योग्य उत्तर
(क)(3) अ, ब आणि ड
(ड)(4) वरीलपैकी सर्व

स्पष्टीकरण

M3 ही चलन पुरवठ्याची (Money Supply) सर्वात व्यापक व्याख्या भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) ठरवलेली आहे. M3 = M1 + बँकांकडील मुदत ठेवी (Time Deposits with Banks). आणि M1 = चलनातील नोटा व नाणी + बँकांकडील मागणी ठेवी (Demand Deposits with Banks) + RBI कडील इतर ठेवी. म्हणजे M3 मध्ये फक्त बँकांशी संबंधित मागणी ठेवी (क्र. ड) आणि मुदत ठेवी (क्र. क) यांचा समावेश होतो. पोस्ट ऑफिस बचत बँक ठेवी किंवा पोस्ट ऑफिसच्या एकूण ठेवी या M3 च्या व्याख्येत कधीही येत नाहीत, कारण त्या बँकिंग व्यवस्थेचा भाग नसून टपाल खात्याच्या (Postal Department) अंतर्गत येतात आणि RBI च्या चलन पुरवठा मोजणीत त्यांचा समावेश केला जात नाही. त्यामुळे 2021-22 दरम्यान M3 मध्ये फक्त 'क आणि ड' म्हणजे बँकांकडील मुदत ठेवी आणि मागणी ठेवी यांचाच समावेश होता, हे उत्तर योग्य आहे.