स्पर्धासराव सुरू करा

Talathi · Combined — 10 Sep, Shift 1 · 2023 · प्रश्न 100

दिलेली विधाने आणि निष्कर्ष काळजीपूर्वक वाचा. विधानांतील माहिती सामान्यतः ज्ञात तथ्यांपेक्षा वेगळी आढळली तरी, ती सत्य आहे, असे गृहीत धरून दिलेल्यांपैकी कोणता/ते निष्कर्ष दिलेल्या विधानांशी तर्कसंगत आहे/त ते ठरवा. विधाने: सर्व विजारी या बूट आहेत. कोणतीही विजार ही टाय नाही. निष्कर्ष: (I) कोणताही टाय हा बूट नाही. (II) सर्व बूट हे विजारी नाहीत.

स्पष्टीकरण

या प्रश्नात दिलेली विधाने अशी आहेत: 'सर्व विजारी या बूट आहेत' (A → B प्रकारचे सर्वव्यापी विधान) आणि 'कोणतीही विजार ही टाय नाही' (A-E प्रकारचे नकारात्मक विधान). सिलॉजिझमच्या (Syllogism) नियमांनुसार, जेव्हा एक विधान सर्वव्यापी सकारात्मक (A प्रकार) असते आणि दुसरे विधान पूर्णपणे नकारात्मक (E प्रकार) असते, तेव्हा त्या दोन्हीमधून कोणताही निश्चित (definite) निष्कर्ष काढता येत नाही, कारण विजार आणि टाय यांच्यातील संबंध बूट या तिसऱ्या घटकाशी थेट जोडलेला नाही. निष्कर्ष (I) 'कोणताही टाय हा बूट नाही' हा विधानांतून सिद्ध होत नाही, कारण टाय आणि बूट यांच्यातील संबंधाबद्दल कोणतीही थेट माहिती दिलेली नाही - टायचा काही भाग बूट असू शकतो किंवा नसू शकतो. निष्कर्ष (II) 'सर्व बूट हे विजारी नाहीत' हा देखील चुकीचा आहे, कारण पहिल्या विधानावरून हे स्पष्ट आहे की सर्व विजारी बूट आहेत, त्यामुळे किमान काही बूट तरी विजारी असतीलच, त्यामुळे 'सर्व बूट विजारी नाहीत' हे खोटे ठरते. व्हेन डायग्राम (Venn diagram) पद्धतीने पडताळणी केली तर बूट हा मोठा गट आहे ज्यात विजारी समाविष्ट आहेत, पण टाय हा गट विजारीशी संबंध नसलेला वेगळा गट आहे, आणि टाय व बूट यांच्यात आच्छादन (overlap) होऊ शकते किंवा नाही हे अनिश्चित आहे. त्यामुळे दोन्ही निष्कर्ष तर्कसंगत नाहीत, हे उत्तर योग्य आहे.

MPSC परीक्षेसाठी दररोज नवीन प्रश्न आणि सराव — Spardha वर मोफत सुरुवात करा