जेव्हा उंचपणासाठी विषमयुग्मनजी असलेलेली एखादी वनस्पती स्वयंफलन घडविते, तेव्हा F2 पिढीमध्ये उंच आणि बुटक्या अशा दोन्ही प्रकारच्या वनस्पती अस्तित्वात असतात, तेव्हा कोणते तत्त्व सोदाहरण स्पष्ट होते?

स्पष्टीकरण

जेव्हा उंचपणासाठी विषमयुग्मनजी (heterozygous, Tt) असलेली वनस्पती स्वयंफलन (self-pollination) करते, तेव्हा F2 पिढीत उंच आणि बुटक्या अशा दोन्ही प्रकारच्या वनस्पती 3:1 या प्रमाणात दिसतात. हे मेंडेलच्या विलगनीकरणाच्या तत्त्वाचे (Law of Segregation) उत्तम उदाहरण आहे, ज्यानुसार जनुकांच्या (genes) जोडीतील दोन ॲलील (alleles) जनुकनिर्मितीच्या (gamete formation) वेळी एकमेकांपासून वेगळे होतात आणि प्रत्येक जनुकपेशीत (gamete) फक्त एकच ॲलील जाते. त्यामुळे स्वयंफलनानंतर T आणि t हे ॲलील पुन्हा वेगवेगळ्या संयोगांत एकत्र येतात, ज्यामुळे TT, Tt, Tt, tt असे संयोग तयार होतात आणि परिणामी उंच व बुटक्या वनस्पतींचे मिश्रण दिसते. मेंडेलने वाटाण्याच्या (pea plant) उंचीच्या प्रयोगातून हेच तत्त्व सिद्ध केले होते, जे त्याच्या आनुवंशिकतेच्या नियमांपैकी दुसरे तत्त्व आहे. म्हणजे F2 पिढीतील उंच-बुटक्यांचे एकत्र अस्तित्व हे ॲलील एकमेकांपासून विलग होण्याच्या (segregation) प्रक्रियेमुळेच शक्य होते, त्यामुळे 'विलगनीकरण' हे योग्य उत्तर आहे.