खालीलपैकी कोणता एक ऐतिहासिक निर्णय आहे, ज्याने कलम 21 ला व्यापक अर्थ दिला आणि 'प्रत्येकाला कायद्याच्या न्यायालयात त्वरित खटला चालविण्याचा अधिकार' आहे असे नमूद केले?

Which of the following is the landmark decision that gave broader meaning to Article 21 and stated that every one has right to prompt trial in the court of law ?

(अ)(1) हुसैनाअरा खातून वि. बिहार राज्य✓ योग्य उत्तर
(ब)(2) जमुनादास वर्मा वि. गुलाबी शहर
(क)(3) अहमद अली वि. केरळ राज्य
(ड)(4) वरीलपैकी काहीही नाही

स्पष्टीकरण

हुसैनाअरा खातून वि. बिहार राज्य (1979) हा खटला भारतीय राज्यघटनेतील कलम 21 च्या अर्थविस्तारासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरला. या खटल्यात बिहारमधील अंडर-ट्रायल कैद्यांना (विचाराधीन कैदी) वर्षानुवर्षे खटला न चालवता तुरुंगात ठेवले गेले होते, ही बाब सर्वोच्च न्यायालयासमोर आली. न्यायमूर्ती पी. एन. भगवती यांनी दिलेल्या निकालात असे स्पष्ट केले की, 'जलद न्याय' (speedy trial) हा कलम 21 अंतर्गत जीवन आणि व्यक्तिस्वातंत्र्याच्या हक्काचा अविभाज्य भाग आहे. त्यामुळे प्रत्येक व्यक्तीला त्वरित आणि न्याय्य खटला चालवण्याचा मूलभूत हक्क (Fundamental Right) आहे असे या निकालाने ठामपणे नमूद केले. या निकालामुळे कलम 21 चा अर्थ केवळ 'जीवित हिरावून घेण्यापासून संरक्षण' इतक्यापुरता मर्यादित न राहता, त्यात न्यायिक प्रक्रियेतील गतीचाही समावेश झाला. मानेका गांधी निकालाच्या (1978) पावलावर पाऊल ठेवत या खटल्याने कलम 21 चे कार्यक्षेत्र आणखी व्यापक केले.