तत्पुरुष समास व उदाहरणे यांच्या जोड्या जुळवा. a. तृतीया तत्पुरुष b. चतुर्थी तत्पुरुष c. षष्ठी तत्पुरुष d. सप्तमी तत्पुरुष i. व्याहीभोजन, वाटखर्च ii. घरधंदा, विद्यापारंगत iii. उपासमार, दयार्द्र iv. ज्ञानयज्ञ, गणपती

स्पष्टीकरण

तत्पुरुष समासात पहिला शब्द विभक्ती प्रत्ययासह दुसऱ्या शब्दाशी संबंधित असतो, आणि विग्रह करताना कोणती विभक्ती लागते त्यावरून समासाचा प्रकार ठरतो. 'उपासमार' म्हणजे 'उपासाने मार' आणि 'दयार्द्र' म्हणजे 'दयेने आर्द्र' — इथे 'ने/शी' हा तृतीया विभक्तीचा प्रत्यय लागतो, म्हणून हे तृतीया तत्पुरुषाचे उदाहरण आहे (a-iii). 'व्याहीभोजन' म्हणजे 'व्याहीसाठी भोजन' आणि 'वाटखर्च' म्हणजे 'वाटेसाठी खर्च' — इथे 'साठी' हा चतुर्थी विभक्तीचा प्रत्यय असल्याने हे चतुर्थी तत्पुरुष आहे (b-i). 'ज्ञानयज्ञ' म्हणजे 'ज्ञानाचा यज्ञ' आणि 'गणपती' म्हणजे 'गणांचा पती' — इथे 'चा/ची/चे' हा षष्ठी विभक्तीचा प्रत्यय येतो, म्हणजे षष्ठी तत्पुरुष (c-iv). 'घरधंदा' म्हणजे 'घरातील धंदा' आणि 'विद्यापारंगत' म्हणजे 'विद्येत पारंगत' — इथे 'त/मध्ये' हा सप्तमी विभक्तीचा प्रत्यय येतो, म्हणून हे सप्तमी तत्पुरुष आहे (d-ii). अशा प्रकारे a-iii, b-i, c-iv, d-ii ही जोडणी मराठी व्याकरणाच्या विभक्ती-प्रत्यय नियमांनुसार अचूक ठरते, त्यामुळे पर्याय क्रमांक 4 योग्य आहे.