‘श्रीमुखात देणे’ या शब्दाचा ध्वन्यार्थ कोणता ? (a) अभिधा (b) लक्षण-लक्षणा (c) व्यंजना (d) निरूढा लक्षणा

स्पष्टीकरण

‘श्रीमुखात देणे’ या वाक्प्रचाराचा अर्थ ‘तोंडात मारणे’ किंवा ‘थोबाडीत मारणे’ असा होतो, आणि हा अर्थ शब्दांच्या मूळ (अभिधा) अर्थावरून थेट न मिळता रूढीने ठरलेला असतो, म्हणून याला निरूढा लक्षणा म्हणतात. निरूढा लक्षणा म्हणजे असा शब्दप्रयोग जो मूळ अर्थाशी संबंध ठेवत असला तरी रूढीमुळे (सामाजिक वापरामुळे) एक ठराविक विशिष्ट अर्थ धारण करतो, आणि तो अर्थ बदलता येत नाही. ‘श्रीमुख’ या शब्दाचा शब्दश: अर्थ ‘सुंदर तोंड’ किंवा ‘आदरयुक्त मुख’ असा असला तरी वाक्प्रचारात तो केवळ ‘मारणे’ या क्रियेसाठी रूढ झालेला आहे, त्यामुळे हा अभिधा (शब्दश: अर्थ), लक्षणा (सरळ लक्षणार्थ) किंवा व्यंजना (सूचित अर्थ) यांपेक्षा वेगळा असून निरूढा लक्षणेचे उत्तम उदाहरण आहे. मराठी व्याकरणातील ध्वन्यार्थाच्या अभ्यासात असे रूढ वाक्प्रचार निरूढा लक्षणेखाली मोडतात हे स्पष्टपणे नमूद असते. त्यामुळे केवळ विधान (d) बरोबर आहे आणि इतर तीन विधाने चुकीची आहेत.