दिलेली विधाने आणि निष्कर्ष लक्षपूर्वक वाचा. दिलेली विधाने जरी सामान्यतः ज्ञात तथ्यांशी विसंगत वाटत असली तरीही ती सत्य आहेत असे तुम्हाला गृहीत धरायचे आहे. दिलेल्या निष्कर्षांपैकी कोणता/ते निष्कर्ष दिलेल्या विधानांशी तर्कसंगत आहे/आहेत हे तुम्हाला ठरवायचे आहे. विधाने : सर्व बूट, विजारी आहेत. सर्व विजारी, टाय आहेत. काही विजारी, पट्टे आहेत. निष्कर्ष (I): काही पट्टे, टाय आहेत. निष्कर्ष (II): काही टाय, विजारी आहेत.
- (अ)1. फक्त निष्कर्ष I सत्य आहे.
- (ब)2. फक्त निष्कर्ष II सत्य आहे.
- (क)3. निष्कर्ष I आणि II हे दोन्ही सत्य आहेत.✓ योग्य उत्तर
- (ड)4. निष्कर्ष I किंवा निष्कर्ष II पैकी एकही सत्य नाही.
स्पष्टीकरण
या तर्कशास्त्र (Syllogism) प्रश्नात दिलेली तीन विधाने अशी आहेत: सर्व बूट = विजारी, सर्व विजारी = टाय, आणि काही विजारी = पट्टे. सर्वप्रथम 'सर्व विजारी, टाय आहेत' आणि 'काही विजारी, पट्टे आहेत' या दोन विधानांचा एकत्रित विचार केला, तर जे विजारी पट्ट्यांमध्ये मोडतात तेच विजारी टाय मध्येही मोडतात, कारण सर्व विजारींना टाय हा गुणधर्म लागू आहे. यामुळे 'काही पट्टे, टाय आहेत' हा निष्कर्ष (I) तर्कसंगत रित्या सिद्ध होतो, कारण दोन्ही सामाईक गटातील (विजारी) घटकांमधून हा संबंध निघतो. दुसरीकडे, 'सर्व विजारी, टाय आहेत' या विधानाचे रूपांतरण (Conversion) केल्यास 'काही टाय, विजारी आहेत' हा निष्कर्ष (II) थेट सिद्ध होतो, कारण A प्रकारच्या विधानाचे (सर्व X हे Y आहेत) उलट रूपांतरण नेहमी I प्रकारच्या (काही Y हे X आहेत) विधानात होते. त्यामुळे विधानांच्या तर्कशुद्ध विश्लेषणानुसार दोन्ही निष्कर्ष सत्य ठरतात, म्हणून पर्याय क्रमांक 3 हे उत्तर बरोबर आहे.