खाली सामासिक शब्दांचे विग्रह केले आहेत. त्यांतील चुकीचा पर्याय कोणता आहे?
- (अ)1. सेवानिवृत्त - सेवा आणि निवृत्त✓ योग्य उत्तर
- (ब)2. भीमार्जुण - भीम आणि अर्जुन
- (क)3. पंचपाळे - पाच पाळ्यांचा समूह
- (ड)4. साबुदाणावडा - साबुदाणा घालून केलेला वडा
स्पष्टीकरण
समास (Compound word) ओळखताना त्याचा विग्रह (विश्लेषण) कोणत्या प्रकारच्या समासानुसार होतो हे तपासावे लागते. 'सेवानिवृत्त' हा शब्द तत्पुरुष समासाचा (Tatpurush Samas) उदाहरण आहे, कारण याचा खरा अर्थ 'सेवेतून निवृत्त झालेला' असा होतो, म्हणजे एक पद दुसऱ्या पदाला विशेषण किंवा संबंध दर्शवते. त्यामुळे याचा योग्य विग्रह 'सेवेतून निवृत्त झालेला' असा असायला हवा, 'सेवा आणि निवृत्त' असा द्वंद्व समासाप्रमाणे (इतरेतर द्वंद्व) विग्रह करणे चुकीचे आहे, कारण यात दोन स्वतंत्र, समान दर्जाचे पदे 'आणि' या उभयान्वयी अव्ययाने जोडलेली दिसत नाहीत. म्हणून पर्याय क्रमांक 1 मधील विग्रह चुकीचा आहे आणि तोच योग्य उत्तर म्हणून निवडायचा आहे. उर्वरित तीन पर्यायांतील विग्रह त्या-त्या समासाच्या नियमानुसार योग्य आहेत, त्यामुळे ते वेगळे ठरतात.