खालीलपैकी कोणत्या निरीक्षणा द्वारे विश्व स्थिर नसून ते विस्तारीत आहे याबद्दल पुष्टी मिळते ?
- (अ)1) दूरवरच्या आकाशगंगांमधून येणाऱ्या प्रकाशात आढळणारे लाल रंगाकडील विस्थापन✓ योग्य उत्तर
- (ब)2) दूरवरच्या आकाशगंगांमधून येणाऱ्या प्रकाशात आढळणारे निळ्या रंगाकडील विस्थापन
- (क)3) कृष्ण विवराच्या जवळून जाताना होणारे प्रकाशाचे वक्रीभवन
- (ड)4) प्रकाशाच्या वेगाची स्थिरता
स्पष्टीकरण
विश्व विस्तारीत आहे याचा सर्वात महत्त्वाचा पुरावा म्हणजे दूरवरच्या आकाशगंगांमधून येणाऱ्या प्रकाशात आढळणारे 'रेड शिफ्ट' किंवा लाल रंगाकडील विस्थापन. जेव्हा आकाशगंगा आपल्यापासून दूर जात असते, तेव्हा त्यांच्यातून येणाऱ्या प्रकाशाच्या तरंगलांबीत वाढ होते आणि प्रकाश लाल रंगाकडे सरकतो. हे डॉप्लर प्रभावामुळे होते, जसे दूर जाणाऱ्या रेल्वेच्या शिट्टीचा आवाज कमी ऐकू येतो. एडविन हबल यांनी १९२९ मध्ये हे निरीक्षण केले की जितक्या दूरच्या आकाशगंगा आहेत तितके जास्त रेड शिफ्ट दिसते. याचा अर्थ सर्व आकाशगंगा एकमेकांपासून दूर जात आहेत म्हणजेच विश्व विस्तारीत आहे. हे निरीक्षण 'बिग बँग' सिद्धांताला समर्थन देते. रेड शिफ्ट हा विश्वाच्या विस्ताराचा सर्वात प्रत्यक्ष आणि वैज्ञानिक पुरावा आहे.