मूलभूत हक्कांच्या संदर्भातील योग्य विधान निवडा. (a) सर्व मूलभूत हक्क हे नकारात्मक स्वरूपाचे आहेत. (b) मूलभूत हक्कांच्या बाबतीत न्यायालयात दाद मागता येत नाही. (c) मूलभूत हक्क आणीबाणीच्या काळात स्थगित केले जाऊ शकतात. (d) मूलभूत हक्क हे कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी नाहीत. योग्य पर्याय निवडा.

Choose the correct statements about Fundamental Rights. (a) All Fundamental Rights are negative in nature. (b) Fundamental Rights are not enforceable in the Court of Law. (c) Fundamental Rights can be suspended at the time of emergency. (d) Fundamental Rights are not enforceable in the Court of Law. Select correct option.

(अ)(1) (b), (c)
(ब)(2) फक्त (c) (Only (c))✓ योग्य उत्तर
(क)(3) (a), (b)
(ड)(4) वरील सर्व (All the above)

स्पष्टीकरण

फक्त विधान (c) बरोबर आहे कारण भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 352 अन्वये राष्ट्रीय आणीबाणी घोषित झाल्यावर कलम 358 आणि 359 नुसार मूलभूत हक्क (Fundamental Rights) स्थगित (suspend) केले जाऊ शकतात - विशेषतः कलम 19 मधील स्वातंत्र्ये संपूर्णपणे स्थगित होतात आणि इतर हक्कांबाबत न्यायालयात दाद मागण्याचा अधिकार (right to move court) राष्ट्रपतींच्या आदेशाने निलंबित केला जाऊ शकतो (कलम 20 आणि 21 वगळता, 44 व्या घटनादुरुस्तीनंतर). विधान (a) चूक आहे कारण सर्व मूलभूत हक्क नकारात्मक स्वरूपाचे नाहीत - उदा. कलम 21A अंतर्गत शिक्षणाचा हक्क हा सकारात्मक (positive) स्वरूपाचा हक्क आहे, ज्यामध्ये राज्याला कृती करण्याचे कर्तव्य आहे. विधान (b) चूक आहे कारण मूलभूत हक्क हे कलम 32 अन्वये पूर्णपणे न्यायप्रविष्ट (justiciable) आहेत आणि सर्वोच्च न्यायालयात रिट याचिकेद्वारे (writ petition) त्यांची अंमलबजावणी मागता येते - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी कलम 32 ला 'राज्यघटनेचा आत्मा व हृदय' (heart and soul of the Constitution) म्हटले होते. त्यामुळे केवळ (c) हे विधान वरील तर्कसंगत आणि घटनात्मक तरतुदींशी सुसंगत आहे.