सापेक्ष दारिद्र्य पुढील घटकावर अवलंबून असते. (a) मानवी शरीराला दररोज उष्मांकाची गरज आहे. (b) मूलभूत गरजा भागवण्यासाठी उत्पन्नाची गरज आहे. (c) दोन उत्पन्न गटाची तुलना करून अल्प उत्पन्न गट दारिद्र्यात येतो. (d) आवश्यक गरजा भागवता न येण्यासारखी परिस्थिती म्हणजे दारिद्र्य होय. पर्यायी उत्तरे :

Relative poverty depends on following factors : (a) The human body needs calories every day. (b) Income is necessary to meet basic needs. (c) Comparing two income groups, the lower income group comes in poverty. (d) Poverty is the condition of not being able to meet the basic needs. Answer options :

(अ)(1) केवळ (c)✓ योग्य उत्तर
(ब)(2) (a) आणि (b)
(क)(3) केवळ (d)
(ड)(4) (a) आणि (d)

स्पष्टीकरण

सापेक्ष दारिद्र्य (Relative Poverty) म्हणजे समाजातील इतर गटांच्या तुलनेत कोणत्या व्यक्ती किंवा गटाची आर्थिक स्थिती कमी आहे हे दर्शवणारी संकल्पना आहे. हे निरपेक्ष दारिद्र्यापेक्षा वेगळे आहे जे फक्त मूलभूत गरजांवर आधारित असते. पर्याय (c) मध्ये स्पष्टपणे सांगितले आहे की दोन उत्पन्न गटाची तुलना करून अल्प उत्पन्न गट दारिद्र्यात येतो - हीच सापेक्ष दारिद्र्याची व्याख्या आहे. सापेक्ष दारिद्र्य हे सामाजिक तुलनेवर आधारित असते, ना की केवळ उष्मांक किंवा मूलभूत गरजांवर. इतर पर्याय (a), (b) आणि (d) हे निरपेक्ष दारिद्र्याच्या संकल्पनेशी संबंधित आहेत. त्यामुळे केवळ पर्याय (c) हा सापेक्ष दारिद्र्याचे योग्य स्पष्टीकरण देतो.

संदर्भ: भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) - दारिद्र्य (Poverty)