शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठ व शैक्षणिक आस्थापना तसेच नोंदणीकृत अशासकीय संस्थांनीही ऐतिहासिक ठिकाणी पाहता यावीत या उद्देशाने 'कारागृह पर्यटन' उपक्रम राबविणारे भारतातील पहिले राज्य कोणते आहे ?

स्पष्टीकरण

महाराष्ट्र हे भारतातील 'कारागृह पर्यटन' (Jail Tourism) उपक्रम राबविणारे पहिले राज्य आहे. महाराष्ट्र राज्याच्या गृह विभागाने (Home Department) ऐतिहासिक महत्त्व असलेल्या कारागृहांना - जसे की पुण्यातील येरवडा कारागृह, नाशिक कारागृह, ठाणे कारागृह इत्यादी - शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे व नोंदणीकृत अशासकीय संस्थांच्या विद्यार्थ्यांना व नागरिकांना भेट देण्यासाठी खुले करण्याचा निर्णय घेतला. या कारागृहांचा स्वातंत्र्यलढ्याशी थेट संबंध आहे, कारण महात्मा गांधी, लोकमान्य टिळक, जवाहरलाल नेहरू यांसारख्या अनेक स्वातंत्र्यसैनिकांना याच कारागृहांमध्ये बंदिस्त ठेवण्यात आले होते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना स्वातंत्र्यलढ्याचा इतिहास प्रत्यक्ष अनुभवता यावा हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश होता. या पथदर्शी (pioneering) उपक्रमामुळे महाराष्ट्र हे या क्षेत्रातील पहिले राज्य ठरले, आणि याच कारणामुळे MPSC च्या अधिकृत उत्तरतालिकेत 'महाराष्ट्र' हा पर्याय बरोबर मानला गेला आहे.