विधान (अ): संसदीय पद्धतीमध्ये प्रशासनावरील कायदेमंडळाचे नियंत्रण अध्यक्षीय पद्धतीपेक्षा भिन्न असते. कारण (ब): प्रशासनावर कायदेमंडळाचे नियंत्रण हे लोकसत्ताक शासनाचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.
Assertion (A): Legislative control over administration in a Parliamentary system is different from that of Presidential system. Reason (B): An important feature of democratic government is the legislative control over administration.
- (अ)(1) 'अ' आणि 'ब' दोन्हीही बरोबर आणि 'ब' हे 'अ' चे योग्य स्पष्टीकरण आहे.
- (ब)(2) 'अ' आणि 'ब' दोन्हीही बरोबर, परंतु 'ब' हे 'अ' चे योग्य स्पष्टीकरण नाही.✓ योग्य उत्तर
- (क)(3) 'अ' हे बरोबर आहे, परंतु 'ब' हे चुकीचे आहे.
- (ड)(4) 'अ' हे चुकीचे आहे, परंतु 'ब' हे बरोबर आहे.
स्पष्टीकरण
विधान (अ) बरोबर आहे कारण संसदीय पद्धतीत (Parliamentary system) कार्यकारी मंडळ (Executive) थेट कायदेमंडळाला (Legislature) जबाबदार असते - मंत्रिमंडळ हे संसदेच्या बहुमतातून बनते व त्याला दररोज प्रश्नोत्तरे, अविश्वास ठराव, चर्चा यांद्वारे नियंत्रित केले जाते, तर अध्यक्षीय पद्धतीत (Presidential system) सत्तेचे विभाजन (Separation of Powers) तत्त्वामुळे राष्ट्राध्यक्ष हा कायदेमंडळाला थेट जबाबदार नसतो व नियंत्रण मर्यादित असते, उदा. अमेरिकेत काँग्रेस अध्यक्षाला पदावरून हटवू शकत नाही सहजासहजी. त्यामुळे दोन्ही पद्धतींमधील कायदेमंडळाचे नियंत्रण भिन्न स्वरूपाचे आहे हे वास्तव आहे. कारण (ब) देखील स्वतंत्रपणे बरोबर आहे कारण लोकसत्ताक शासन पद्धतीत (Democratic government) उत्तरदायित्व (Accountability) हे मूलभूत तत्त्व असल्याने कायदेमंडळाचे प्रशासनावरील नियंत्रण हे लोकशाहीचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य मानले जाते. परंतु (ब) हे (अ) चे स्पष्टीकरण होत नाही, कारण (ब) फक्त लोकशाहीत नियंत्रण असते हे सामान्य सत्य सांगते, तर (अ) मध्ये संसदीय व अध्यक्षीय या दोन वेगळ्या पद्धतींमधील नियंत्रणाच्या स्वरूपातील फरक हा विशिष्ट मुद्दा आहे - हा फरक का व कसा आहे हे (ब) स्पष्ट करत नाही. म्हणून दोन्ही विधाने स्वतंत्रपणे सत्य असूनही त्यांचा कार्यकारण संबंध (Cause-Effect relationship) सिद्ध होत नाही, त्यामुळे पर्याय (2) योग्य आहे.