भारतीय राज्यघटनेतील कोणते कलम जीवित आणि व्यक्तिगत स्वातंत्र्याच्या संरक्षणाशी संबंधित आहे ?

स्पष्टीकरण

भारतीय राज्यघटनेतील कलम 21 हे जीवित आणि व्यक्तिगत स्वातंत्र्याच्या संरक्षणाशी (Protection of Life and Personal Liberty) संबंधित आहे. या कलमानुसार 'कायद्याने प्रस्थापित केलेल्या पद्धतीशिवाय कोणत्याही व्यक्तीला त्याच्या जीविताच्या किंवा व्यक्तिगत स्वातंत्र्याच्या हक्कापासून वंचित ठेवता येणार नाही.' हे कलम मूलभूत हक्कांच्या (Fundamental Rights) भाग III मध्ये येते आणि याला घटनेच्या हृदयस्थानी असलेला हक्क मानले जाते. मनेका गांधी विरुद्ध भारत सरकार (1978) या ऐतिहासिक खटल्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाने कलम 21 चा अर्थ अत्यंत व्यापक केला, ज्यामध्ये सन्मानाने जगण्याचा हक्क, खासगीपणाचा हक्क, स्वच्छ पर्यावरणाचा हक्क यांसारखे अनेक हक्क समाविष्ट करण्यात आले. त्यामुळे कलम 21 हे जीवित व स्वातंत्र्याच्या संरक्षणाचे मूळ स्रोत असल्याने पर्याय (3) हेच योग्य उत्तर आहे.