दिलेली विधाने आणि निष्कर्ष काळजीपूर्वक वाचा. विधानांतील माहिती सामान्यतः ज्ञात तथ्यांपेक्षा वेगळी आढळली तरी, ती सत्य आहे, असे गृहीत धरून दिलेल्यांपैकी कोणता/ते निष्कर्ष दिलेल्या विधानांशी तर्कसंगत आहे/त ते ठरवा. विधाने: कोणताही कागद हा क्रेयॉन नाही. कोणताही कागद हा मार्कर नाही. निष्कर्ष: (I) काही क्रेयॉन्स हे मार्कर्स असण्याची शक्यता आहे. (II) कोणताही क्रेयॉन हा कागद नाही.

स्पष्टीकरण

या प्रश्नात दोन्ही विधाने 'नकारात्मक सार्वत्रिक' (Universal Negative) प्रकारची आहेत — 'कोणताही कागद हा क्रेयॉन नाही' आणि 'कोणताही कागद हा मार्कर नाही'. न्याय (Syllogism) च्या नियमानुसार, 'कोणताही A हा B नाही' या विधानाचे व्युत्क्रम (Conversion) 'कोणताही B हा A नाही' असे होते, कारण E-प्रकारची (Universal Negative) विधाने सममित (symmetrical) असतात. त्यामुळे 'कोणताही कागद हा क्रेयॉन नाही' या विधानावरून सरळ व्युत्क्रमाने 'कोणताही क्रेयॉन हा कागद नाही' हा निष्कर्ष (II) तर्कसंगत ठरतो. आता निष्कर्ष (I) साठी - दोन्ही विधाने 'कागद' हा घटक सामायिक (common term) दोन्हीतून वगळत असल्याने, क्रेयॉन आणि मार्कर या दोन्ही गटांचा कागदाशी काहीही संबंध नाही हे स्पष्ट होते, पण क्रेयॉन आणि मार्कर यांच्यातील परस्पर संबंधाबद्दल विधानांत काहीही सांगितलेले नाही. जेव्हा दोन घटकांमधील संबंध विधानांत नमूद नसतो, तेव्हा 'शक्यता' (possibility) दर्शवणारा निष्कर्ष तर्कसंगत मानला जातो, कारण ती शक्यता नाकारली जात नाही. त्यामुळे 'काही क्रेयॉन्स हे मार्कर्स असण्याची शक्यता आहे' हा निष्कर्ष (I) देखील तर्कसंगत ठरतो. यामुळेच निष्कर्ष (I) आणि (II) दोन्ही योग्य आहेत हे उत्तर बरोबर आहे.