78. खालील तरतुदी विचारात घ्या. (a) शेषाधिकार हे केन्द्र शासनाकडे आहेत. (b) अधिकारांची विभागणी ही घटक राज्ये आणि केन्द्र शासनामध्ये केली आहे. (c) राष्ट्रपती घटक राज्याच्या विधेयकांवर निर्णायक (संपूर्ण) नकाराधिकार वापरतात. (d) केन्द्र शासन हे राज्याच्या संमतीविना राज्याचे नाव, सीमा आणि क्षेत्रामध्ये बदल करू शकते. वरीलपैकी कोणत्या तरतूद/तरतुदी नसल्या तर भारतीय राज्यघटना ही अधिक संघराज्यात्मक स्वरूपाची बनली असती ?
78. Consider the following provisions. (a) The residuary powers have been left with the centre. (b) The powers divided between states and the central government. (c) President enjoys absolute veto over state bills. (d) The Union can change the name, area and boundary of a state without its consent. Which of the above, if absent, would make the Indian Constitution more Federal in nature ?
- (अ)(1) फक्त (a)
- (ब)(2) (a), (c) आणि (d)✓ योग्य उत्तर
- (क)(3) (b), (c) आणि (d)
- (ड)(4) वरील सर्व
स्पष्टीकरण
संघराज्य व्यवस्थेत केंद्र आणि राज्य यांच्यातील अधिकारांचे वाटप समान पातळीवर असायला हवे. भारतीय घटनेत (a) शेषाधिकार केंद्राकडे आहेत, जे केंद्राला अधिक शक्तिशाली बनवते. (c) राष्ट्रपतींचा राज्यांच्या विधेयकांवर संपूर्ण नकाराधिकार हा राज्यांच्या स्वातंत्र्यावर मर्यादा आणतो. (d) राज्याच्या संमतीविना त्याच्या नावात, सीमांमध्ये बदल करण्याचा अधिकार केंद्राला आहे, जे संघराज्याच्या तत्त्वाविरुद्ध आहे. या तिन्ही तरतुदी नसल्या तर भारतीय घटना अधिक संघराज्यात्मक बनली असती. तर (b) ही मात्र संघराज्याची मूलभूत वैशिष्ट्य आहे, जी राहणे आवश्यक आहे.
संदर्भ: Indian Polity - Federalism and Constitutional Provisions