दिलेली विधाने/व आणि निष्कर्ष लक्षपूर्वक वाचा. विधानांमध्ये दिलेली माहिती ही सामान्यपणे ज्ञात तथ्यांपेक्षा वेगळी असल्याचे आढळले, तरी ती सत्य आहे असे गृहीत धरून, दिलेल्या निष्कर्षांपैकी कोणता/ते निष्कर्ष दिलेल्या विधानांशी तर्कसंगत आहे/आहेत ते ठरवा. विधाने: सर्व गुहा, लेण्या आहेत. काही गुहा, घरे आहेत. निष्कर्ष: (I) काही घरे, लेण्या आहेत. (II) काही लेण्या, गुहा आहेत.

स्पष्टीकरण

या तर्कशास्त्र (Syllogism) प्रश्नात दोन विधाने दिली आहेत - 'सर्व गुहा, लेण्या आहेत' (A प्रकारचे विधान - सर्व गुहा लेण्यांच्या संचात समाविष्ट) आणि 'काही गुहा, घरे आहेत' (I प्रकारचे विधान - गुहा आणि घरे यांच्यात काही समान भाग आहे). पहिल्या विधानावरून गुहा हा लेण्यांचा उपसंच आहे, म्हणजे प्रत्येक गुहा ही लेणी असतेच. दुसऱ्या विधानावरून काही गुहा घरे म्हणूनही ओळखल्या जातात. जर काही गुहा घरे असतील आणि सर्व गुहा लेण्या असतील, तर त्या समान गुहा एकाच वेळी घरेही आहेत आणि लेण्याही आहेत - म्हणजे निष्कर्ष (I) 'काही घरे, लेण्या आहेत' हे सिद्ध होते. तसेच 'सर्व गुहा लेण्या आहेत' या विधानावरून A-प्रकारच्या विधानाचे रूपांतरण (Conversion) करून 'काही लेण्या, गुहा आहेत' असा I-प्रकारचा निष्कर्ष नेहमी काढता येतो, कारण A विधानातून नेहमी त्याचे उलटे I विधान सत्य असते. त्यामुळे व्हेन आकृती (Venn diagram) काढून पडताळणी केल्यास दोन्ही निष्कर्ष सर्व शक्य परिस्थितीत खरे ठरतात, म्हणून पर्याय 3 बरोबर आहे.