भारताच्या उत्तरेकडील मैदानी प्रदेशांच्या निर्मितीमध्ये योगदान देणाऱ्या नद्यांचा योग्य गट ओळखा?
- (अ)1. गंगा, यमुना आणि गोदावरी
- (ब)2. यमुना, गंगा आणि महानदी
- (क)3. सिंधू, गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा✓ योग्य उत्तर
- (ड)4. ब्रह्मपुत्रा, महानदी आणि गोदावरी
स्पष्टीकरण
भारताच्या उत्तरेकडील विशाल मैदानी प्रदेशाला 'उत्तर भारतीय मैदान' किंवा 'सिंधू-गंगा-ब्रह्मपुत्रा मैदान' असे म्हणतात, कारण या मैदानाची निर्मिती प्रामुख्याने सिंधू, गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या तीन प्रमुख हिमालयीन नद्यांनी वाहून आणलेल्या गाळाच्या (alluvium) साचण्यामुळे झाली आहे. या नद्या हिमालयातून उगम पावतात आणि आपल्यासोबत मोठ्या प्रमाणात माती, वाळू व खडकांचे बारीक कण घेऊन येतात, जे मैदानी भागात साचून सपाट व सुपीक भूभाग तयार करतात. सिंधू नदी पश्चिमेकडील मैदान, गंगा नदी मध्य भागातील मैदान आणि ब्रह्मपुत्रा नदी पूर्वेकडील आसाम खोऱ्यातील मैदान तयार करते. या तिन्ही नद्या हिमालयाच्या हिमनद्यांपासून (glaciers) पाणी मिळवतात, त्यामुळे त्या बारमाही (perennial) असून सतत गाळ वाहून आणतात. भूगोलाच्या दृष्टीने हा भाग भारतातील सर्वाधिक सुपीक व घनदाट लोकसंख्येचा प्रदेश आहे, त्यामुळे या तीन नद्यांचा गट अचूक उत्तर आहे.