खालील वाक्यातील प्रयोग ओळखा. राधा पत्र लिहिते.
- (अ)1. अकर्मक कर्तरी प्रयोग
- (ब)2. पुराण कर्मणी
- (क)3. भावे प्रयोग
- (ड)4. सकर्मक कर्तरी प्रयोग✓ योग्य उत्तर
स्पष्टीकरण
'राधा पत्र लिहिते' या वाक्यात कर्ता 'राधा', कर्म 'पत्र' आणि क्रियापद 'लिहिते' हे कर्त्याच्या लिंग-वचन-पुरुषानुसार बदलते, म्हणजे क्रियापदाचा रूपबदल कर्त्यावरून ठरतो — हे कर्तरी प्रयोगाचे मुख्य लक्षण आहे. शिवाय या वाक्यात 'पत्र' हे कर्म स्पष्टपणे आहे, त्यामुळे क्रिया कर्त्यापासून कर्माकडे जाते, म्हणजे क्रियापद सकर्मक (transitive) आहे. जेव्हा कर्तरी प्रयोगात क्रियापद सकर्मक असते आणि कर्त्याच्या रूपानुसार क्रियापद बदलते, तेव्हा त्याला 'सकर्मक कर्तरी प्रयोग' म्हणतात. उदा. 'राधा लिहिते' (स्त्रीलिंगी कर्ता) याऐवजी 'राम लिहितो' असे झाले असते तर क्रियापदाचे रूप बदलले असते, यावरूनच हे कर्तरी प्रयोगाचे उदाहरण ठरते आणि कर्म असल्यामुळे तो सकर्मक प्रकार आहे. त्यामुळे हे वाक्य 'सकर्मक कर्तरी प्रयोग' या प्रकारात मोडते हे व्याकरणदृष्ट्या निश्चित आहे.