दिलेली विधाने/ने आणि निष्कर्ष लक्षपूर्वक वाचा. विधानांमध्ये दिलेली माहिती ही सामान्यपणे ज्ञात तथ्यांपेक्षा वेगळी असल्याचे आढळले, तरी ती सत्य आहे असे गृहीत धरून, दिलेल्या निष्कर्षांपैकी कोणता/ते निष्कर्ष दिलेल्या विधानांशी तर्कसंगत आहे/आहेत ते ठरवा. विधाने: सर्व देवमासे, मासे आहेत. काही देवमासे, शार्क आहेत. सर्व शार्क, जलचर आहेत. निष्कर्ष: (I): एकही देवमासा, जलचर नाही. (II): काही मासे, शार्क आहेत.
- (अ)1. निष्कर्ष (I) किंवा निष्कर्ष (II) पैकी एकही तर्कसंगत नाही.
- (ब)2. फक्त निष्कर्ष (II) तर्कसंगत आहे.✓ योग्य उत्तर
- (क)3. निष्कर्ष (I) आणि (II) हे दोन्ही तर्कसंगत आहेत.
- (ड)4. फक्त निष्कर्ष (I) तर्कसंगत आहे.
स्पष्टीकरण
दिलेली विधाने अशी आहेत: सर्व देवमासे मासे आहेत, काही देवमासे शार्क आहेत, आणि सर्व शार्क जलचर आहेत. या तीन विधानांमधून syllogism (न्यायवाक्य) पद्धतीने निष्कर्ष तपासायचे आहेत. पहिले विधान 'सर्व देवमासे मासे आहेत' आणि दुसरे विधान 'काही देवमासे शार्क आहेत' हे एकत्र केल्यास, काही देवमासे जे शार्क आहेत ते मासे देखील आहेत, त्यामुळे किमान काही मासे हे शार्क असतातच (काही देवमासे मासे व शार्क दोन्ही आहेत, म्हणून मासे आणि शार्क या गटांत निदान काही समान सदस्य असणे तर्कसंगत ठरते) — यामुळे निष्कर्ष (II) 'काही मासे, शार्क आहेत' सिद्ध होतो. निष्कर्ष (I) 'एकही देवमासा जलचर नाही' हा विधानांशी विरोधाभासी आहे कारण दुसऱ्या व तिसऱ्या विधानावरून काही देवमासे शार्क आहेत आणि सर्व शार्क जलचर आहेत, त्यामुळे किमान काही देवमासे जलचर असणारच, म्हणजे 'एकही देवमासा जलचर नाही' हे विधान चुकीचे ठरते. त्यामुळे केवळ निष्कर्ष (II) तर्कसंगत आहे हे उत्तर योग्य आहे.