पुढे सहा विधाने आणि त्यानंतर त्याताल्या तीन विधानांचे एकत्रीकरण दिले आहे. तर्कसंगत एकत्रीकरण निवडा. विधाने : अ. सर्व चेंडू बाहुल्या आहेत. ब. सर्व दांडफळ्या बाहुल्या आहेत. क. सर्व दांडफळ्या चेंडू आहेत. ड. काही दांडफळ्या बाहुल्या आहेत. इ. काही बाहुल्या चेंडू आहेत. फ. एकही चेंडू बाहुली नाही. पर्यायी उत्तरे :
Given below are six statements and then four sets of combinations of three given statements. Select the combination that is logically related. Statements: a. All balls are dolls. b. All bats are dolls. c. All bats are balls. d. Some bats are dolls. e. Some dolls are balls. f. No ball is doll. Answer Options:
- (अ)(1) c, d and e✓ योग्य उत्तर
- (ब)(2) c, e and f
- (क)(3) a, c and d
- (ड)(4) b, e and f
स्पष्टीकरण
या प्रश्नात 'c, d आणि e' हा तर्कसंगत संच आहे कारण c मधून d आणि e ही दोन्ही विधाने सरळ अनुमानाद्वारे (immediate inference) सिद्ध होतात. c म्हणजे 'सर्व दांडफळ्या चेंडू आहेत' - हे A प्रकारचे विधान (Universal Affirmative) आहे. A प्रकारच्या विधानातून उपाश्रयी अनुमान (subalternation) नियमानुसार 'काही दांडफळ्या चेंडू आहेत' हे I प्रकारचे विधान सिद्ध होते, आणि याच विधानाचे परिवर्तन (conversion) करून 'काही चेंडू दांडफळ्या आहेत' मिळते. पण इथे d मध्ये 'काही दांडफळ्या बाहुल्या आहेत' असे म्हटले आहे, आणि e मध्ये 'काही बाहुल्या चेंडू आहेत' असे म्हटले आहे - या दोन्ही सांगड्या c मधील 'दांडफळ्या-चेंडू' संबंधावर आधारित तर्कशुद्ध साखळी तयार करतात जेणेकरून c हे मूळ विधान मानले आणि d व e ही त्याचीच सुसंगत निष्कर्षरूप विधाने ठरतात, म्हणजे तिन्ही विधाने परस्परविरोधी न ठरता एकाच तार्किक चौकटीत बसतात. त्यामुळे c, d आणि e हा संच तर्कदृष्ट्या सुसंगत (logically consistent) ठरतो आणि तोच योग्य उत्तर आहे.