भारतीय राज्यघटनेतील खालीलपैकी कोणती कलमे राज्यमंत्रीमंडळाशी राज्यपालांच्या संबंधाशी संबंधित घटनात्मक तरतुदींचे विश्लेषण करण्यासाठी उपयुक्त आहेत ?
Which of the following Articles of the Constitution of India are relevant to analyse the Constitutional Provisions that deal with the relationship of the Governor with the State Council of Ministers ?
- (अ)(1) कलम 161, 165 आणि 166
- (ब)(2) कलम 163, 164 आणि 167✓ योग्य उत्तर
- (क)(3) कलम 162, 163 आणि 168
- (ड)(4) कलम 164, 165 आणि 169
स्पष्टीकरण
कलम 163, 164 आणि 167 ही राज्यपाल आणि राज्य मंत्रीमंडळ यांच्यातील संबंधांशी थेट निगडित आहेत, त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे. कलम 163 नुसार राज्यपालांना त्यांच्या कार्यात मदत आणि सल्ला देण्यासाठी मुख्यमंत्र्यांच्या नेतृत्वाखाली मंत्रीमंडळ असते आणि काही स्वेच्छाधिकारी (discretionary) प्रकरणांव्यतिरिक्त राज्यपालांनी या सल्ल्यानुसारच वागावे लागते. कलम 164 मध्ये मुख्यमंत्री व अन्य मंत्र्यांची नियुक्ती राज्यपालांकडून होते, मंत्री राज्यपालांच्या मर्जीनुसार पदावर असतात आणि मंत्रीमंडळ विधानसभेला सामूहिक जबाबदार (collectively responsible) असते ही तरतूद आहे. कलम 167 नुसार मुख्यमंत्र्यांचे कर्तव्य असते की त्यांनी मंत्रीमंडळाच्या निर्णयांची व प्रशासनाशी संबंधित माहिती राज्यपालांना कळवावी, ज्यामुळे राज्यपाल व मंत्रीमंडळ यांमधील माहितीचा दुवा (information link) कायम राहतो. या तिन्ही कलमांचा एकत्रित अभ्यास केल्यास राज्यपाल-मंत्रीमंडळ संबंधांचे संपूर्ण घटनात्मक चित्र स्पष्ट होते, म्हणून हा संच योग्य ठरतो.