खालील वाक्यातील प्रयोग ओळखा. पोपटाने मिरची खाल्ली.
- (अ)1. समापन कर्मणी प्रयोग
- (ब)2. पुराण कर्मणी
- (क)3. कर्मणी प्रयोग✓ योग्य उत्तर
- (ड)4. भावे प्रयोग
स्पष्टीकरण
'पोपटाने मिरची खाल्ली' या वाक्यात कर्ता 'पोपटाने' या तृतीयेच्या विभक्तीत (ने प्रत्यय) आला आहे आणि क्रियापद 'खाल्ली' हे कर्म 'मिरची' (स्त्रीलिंगी, एकवचनी) यानुसार बदलते, कर्त्यानुसार नाही. प्रयोगाचा प्रकार ओळखण्यासाठी क्रियापदाचा लिंग-वचन कोणावरून ठरते हे पाहावे लागते — इथे 'मिरची' स्त्रीलिंगी असल्यामुळे क्रियापद 'खाल्ली' असे स्त्रीलिंगी रूप घेते, म्हणजे क्रियापद कर्माचे अनुसरण करते. जेव्हा कर्ता तृतीयेच्या विभक्तीत असतो आणि क्रियापद कर्मानुसार चालते, तेव्हा तो कर्मणी प्रयोग (Passive-type construction) असतो. म्हणून हे वाक्य 'कर्मणी प्रयोग' या प्रकारात मोडते. मराठी व्याकरणात कर्ता, कर्म आणि क्रियापद यांच्यातील हा संबंध प्रयोग ओळखण्याचा मूलभूत नियम आहे.