इ.स. 1857 च्या उठावाच्या वेळी इंग्रजांच्या कोणत्या कर्तबगार सेनानींनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती ?

स्पष्टीकरण

1857 च्या उठावाच्या दडपशाहीत सर कॉलिन कॅम्पबेल आणि सर ह्यू रोज या दोन इंग्रज सेनानींनी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली होती, त्यामुळे पर्याय (क) हे या प्रश्नाच्या दृष्टीने अधिकृत उत्तर मानले गेले आहे. सर कॉलिन कॅम्पबेल यांना उठावाच्या काळात भारतातील ब्रिटिश सैन्याचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून नेमले गेले आणि त्यांनी लखनौची दुसऱ्यांदा सुटका (Relief of Lucknow, नोव्हेंबर 1857) घडवून आणली, तसेच कानपूर व अवध प्रांतातील बंडखोरांचा नि:पात करण्यात प्रमुख भूमिका बजावली. सर ह्यू रोज यांनी मध्य भारतातील मोहिमेचे नेतृत्व केले, ज्यामध्ये त्यांनी झाशीच्या राणी लक्ष्मीबाई यांचा पराभव केला (झाशीचा वेढा, मार्च-एप्रिल 1858) आणि ग्वाल्हेर परत मिळवले. या दोघांच्या लष्करी कारवायांमुळे मध्य व उत्तर भारतातील उठाव अखेर दडपला गेला, म्हणून त्यांना 'कर्तबगार सेनानी' म्हणून विशेष महत्त्व दिले जाते. इतर तिन्ही जोड्या इंग्रज अधिकारी असल्या तरी उठावाच्या निर्णायक टप्प्यातील त्यांची भूमिका दुय्यम किंवा वेगळ्या स्वरूपाची होती.