खालीलपैकी कोणता एखाद्या भारतीय नागरिकाचा मूलभूत अधिकार नाही?
- (अ)1. 1. कोणताही व्यवसाय करण्याचा अधिकार
- (ब)2. 2. परदेशातून पदवी स्वीकारण्याचा अधिकार✓ योग्य उत्तर
- (क)3. 3. संघटना किंवा संघ स्थापन करण्याचा अधिकार
- (ड)4. 4. संपूर्ण देशात मुक्तपणे वावरण्याचा अधिकार
स्पष्टीकरण
परदेशातून पदवी किंवा सन्मान स्वीकारण्याचा अधिकार हा भारतीय राज्यघटनेने दिलेला मूलभूत हक्क (Fundamental Right) नाही, कारण घटनेतील कलम 19 मध्ये नागरिकांना दिलेल्या स्वातंत्र्याच्या हक्कांच्या (Right to Freedom) यादीत असा कोणताही हक्क नमूद केलेला नाही. भारतीय राज्यघटनेच्या भाग तीन मध्ये कलम 12 ते 35 मध्ये मूलभूत हक्क दिले आहेत, आणि परदेशी पदवी किंवा सन्मान स्वीकारणे हे यामध्ये समाविष्ट नसून तो सामान्य कायदेशीर किंवा प्रशासनिक बाबीचा भाग आहे, ज्यावर सरकार वेळोवेळी नियम व मार्गदर्शक तत्त्वे ठरवते. उलट, कलम 18 अन्वये लष्करी किंवा शैक्षणिक भेद वगळता कोणत्याही परदेशी राज्याकडून पदवी स्वीकारण्यास शासनाच्या परवानगीशिवाय मर्यादा घातलेल्या आहेत, त्यामुळे हा हक्क मूलभूत नसून त्यावर नियंत्रण ठेवलेले आहे. म्हणून हा पर्याय योग्य उत्तर आहे कारण तो मूलभूत हक्कांच्या यादीत येत नाही.