खालीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही ?
Which of the following is not a fundamental duty ?
- (अ)(1) स्मारके आणि सार्वजनिक महत्त्वाच्या ठिकाणांचे संरक्षण करणे✓ योग्य उत्तर
- (ब)(2) राष्ट्रगीताचा आदर करणे
- (क)(3) नैसर्गिक वातावरणाचे संरक्षण आणि सुधारणा करणे
- (ड)(4) सार्वजनिक मालमत्तेचे रक्षण करणे
स्पष्टीकरण
भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 51-अ मध्ये एकूण मूलभूत कर्तव्ये (Fundamental Duties) नमूद आहेत, जी 42व्या घटनादुरुस्तीने (1976) समाविष्ट करण्यात आली. यातील एका कर्तव्यात 'स्मारके आणि राष्ट्रीय महत्त्वाच्या ठिकाणांचे जतन' असा उल्लेख नाही, तर याऐवजी कलम 51-अ(च) मध्ये 'आपल्या संमिश्र संस्कृतीच्या समृद्ध वारशाचे मूल्यमापन व जतन करणे' असे नमूद आहे. स्मारकांचे संरक्षण हे प्रत्यक्षात 'प्राचीन स्मारके व पुरातत्त्व स्थळे व अवशेष अधिनियम, 1958' अंतर्गत सरकारचे कर्तव्य/जबाबदारी आहे, नागरिकांचे मूलभूत कर्तव्य नाही. त्यामुळे पर्याय 1 हा मूलभूत कर्तव्यांच्या यादीत नसलेला पर्याय आहे आणि तोच योग्य उत्तर आहे. उर्वरित तीन पर्याय कलम 51-अ मध्ये स्पष्टपणे नमूद असलेली प्रत्यक्ष मूलभूत कर्तव्ये आहेत.