भारतातील बाजार आणि आर्थिक नियोजन परस्परांना _________ आहेत.

स्पष्टीकरण

भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या रचनेत बाजार व्यवस्था (Market mechanism) आणि आर्थिक नियोजन (Economic planning) हे एकमेकांना पूरक (Complementary) आहेत, म्हणजे दोन्ही यंत्रणा एकमेकांना विरोध न करता एकत्रितपणे कार्य करतात आणि एकमेकांच्या उणिवा भरून काढतात. भारताने स्वातंत्र्यानंतर मिश्र अर्थव्यवस्था (Mixed economy) स्वीकारली, ज्यात खासगी क्षेत्र व बाजारातील किंमत यंत्रणा कार्यरत असतानाच सरकारने पंचवार्षिक योजनांद्वारे (Five Year Plans) नियोजनाच्या माध्यमातून संसाधनांचे वाटप व सामाजिक न्याय साधण्याचा प्रयत्न केला. नियोजन आयोग (Planning Commission, 1950) आणि नंतर नीती आयोग (NITI Aayog, 2015) यांनी बाजारातील त्रुटी (Market failures) दूर करण्यासाठी आणि विकासाला दिशा देण्यासाठी नियोजनाचा वापर केला, तर बाजाराने स्पर्धा व कार्यक्षमतेला चालना दिली. त्यामुळे या दोन यंत्रणा परस्परविरोधी नसून एकमेकांना पूरक ठरतात, हे भारतीय आर्थिक धोरणाचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे. म्हणूनच 'पूरक' हा योग्य शब्द आहे.

स्पर्धा AI · spardhaai.in