खालीलपैकी कोणत्या जैविक उत्पादनाचे पेटंट आव्हानीत होते आणि ते भारताने अमेरिका या देशाकडून पुन्हा मिळवले ?

स्पष्टीकरण

हळदीचे (Turmeric) पेटंट अमेरिकेतील मिसिसिपी विद्यापीठातील दोन भारतीय वंशाच्या संशोधकांनी १९९५ मध्ये जखमा भरण्यासाठी हळदीच्या वापराबाबत अमेरिकेच्या पेटंट आणि ट्रेडमार्क कार्यालयाकडून (USPTO) मिळवले होते. भारताच्या वैज्ञानिक व औद्योगिक संशोधन परिषदेने (CSIR) हा दावा आव्हानित केला, कारण हळदीचा जखमा भरण्यासाठी वापर भारतात शतकानुशतके पारंपरिक आयुर्वेदिक ज्ञानाचा भाग होता आणि याबाबत प्राचीन संस्कृत ग्रंथ व इतर पुरावे उपलब्ध होते. यालाच 'पूर्वज्ञान' (Prior Art) सिद्ध करणे म्हणतात, जे CSIR ने प्राचीन ग्रंथ व दाखल्यांच्या आधारे यशस्वीपणे सादर केले. १९९७ मध्ये USPTO ने हे पेटंट रद्द केले, आणि यामुळे भारताला हळदीवरील आपला पारंपरिक ज्ञान हक्क अमेरिकेकडून परत मिळवता आला. हे प्रकरण जागतिक स्तरावर पारंपरिक ज्ञान संरक्षण (Traditional Knowledge Protection) आणि जैव-चौर्य (Biopiracy) विरुद्धच्या लढाईतील एक ऐतिहासिक टप्पा मानले जाते.