प्रगत देशांत आरोग्य सेवांसाठी पुरवल्या जाणाऱ्या आर्थिक पातळीचा त्यांच्या लोकसंख्येच्या आरोग्यावर फारच थोडा परिणाम होतो असे सांख्यिकी विश्लेषण दाखवून देते. जरी काही देश दरडोई सहापट जास्त खर्च करतात आणि काही फक्त याच्या निम्मे खर्च करतात तरी त्यांच्या लोकसंख्येचे आयुर्मान जवळपास सारखेच आहे. यामुळे लोकांचे आरोग्य दरडोई खर्च केलेल्या पैशांच्या पुरवठ्यावर अवलंबून असते असे म्हणणे निरर्थक आहे. या युक्तिवादासंदर्भातील आधारभूत गृहीतक निवडा.
Statistical analysis shows that in the advanced countries the level of financing towards health services is making little impact on the health of their populations. Though some countries spend six times as much per head on the health facilities and countries spending only half as much, life expectancies of their populations are almost same. Thus it is meaningless to say that the health of population depends in the level of finances spent per head. Select the underlying assumption with respect to above argument.
- (अ)(1) लोकांचे आरोग्य सुधारण्यासाठी देशाने दरडोई अर्थपुरवठा वाढवायला हवा.
- (ब)(2) लोकांचे आरोग्य त्यांच्या आयुर्मानातून निर्देशित केले जाते.✓ योग्य उत्तर
- (क)(3) दरडोई अर्थपुरवठ्याचे प्रमाण हा देशातील लोकांच्या आरोग्याचा उचित निर्देशक नाही.
- (ड)(4) लोकांचे आयुर्मान वाढवण्यासाठी परिणामकारक आरोग्य सेवा प्रणाली विकसित करणे ही देशाच्या प्रशासनाची जबाबदारी आहे.
स्पष्टीकरण
या युक्तिवादात लेखकाने 'आयुर्मान' (life expectancy) या एका निकषाच्या आधारे लोकांच्या 'आरोग्याबद्दल' (health) निष्कर्ष काढला आहे - म्हणजे जास्त खर्च करणाऱ्या व कमी खर्च करणाऱ्या देशांचे आयुर्मान सारखेच आहे, म्हणून खर्च व आरोग्य यांचा संबंध नाही असे म्हटले आहे. हे तर्कशास्त्र तेव्हाच वैध ठरते जेव्हा आपण गृहीत धरतो की 'आयुर्मान' हेच लोकांच्या आरोग्याचे निदर्शक (indicator) आहे, अन्यथा आयुर्मान सारखे असूनही आरोग्याच्या इतर पैलूंमध्ये (उदा. आजारपणाचे प्रमाण, जीवनमान दर्जा) फरक असू शकतो आणि युक्तिवाद कोलमडतो. म्हणजे लेखकाने आयुर्मान = आरोग्य असे छुपे गृहीतक स्वीकारले आहे, जे स्पष्टपणे मांडलेले नाही पण युक्तिवादाच्या पायाभूत भिंतीसारखे आहे. म्हणून पर्याय (2) हे या युक्तिवादाचे खरे आधारभूत गृहीतक आहे. गृहीतक (assumption) शोधण्याच्या तंत्रात नेहमी 'निष्कर्ष व पुराव्यामधील न सांगितलेला दुवा' शोधावा लागतो, आणि येथे तो दुवा आयुर्मान-आरोग्य समानता आहे.