खालीलपैकी कोणती तरतूद भारतीय राज्यघटनेने अमेरिकेच्या राज्यघटनेतून घेतलेली आहे ?
Which of the following provisions is borrowed by the Indian Constitution from the American Constitution ?
- (अ)(1) Fundamental Duties
- (ब)(2) Fundamental Rights✓ योग्य उत्तर
- (क)(3) Single Citizenship
- (ड)(4) Parliamentry Government
स्पष्टीकरण
भारतीय राज्यघटनेतील मूलभूत हक्क (Fundamental Rights) ही संकल्पना अमेरिकेच्या राज्यघटनेतून (Bill of Rights, 1791) घेतलेली आहे. अमेरिकन राज्यघटनेत नागरिकांच्या स्वातंत्र्याचे रक्षण करण्यासाठी पहिल्या दहा घटनादुरुस्त्यांद्वारे हक्कांची यादी दिली गेली, आणि याच धर्तीवर भारतीय राज्यघटनेच्या भाग III मध्ये कलम 12 ते 35 अंतर्गत मूलभूत हक्क समाविष्ट करण्यात आले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखालील मूलतत्त्व समितीने हे हक्क तयार करताना अमेरिकन आदर्शांचा प्रभाव स्वीकारला. तसेच न्यायालयीन पुनरावलोकन (Judicial Review) आणि कायद्याच्या योग्य प्रक्रियेचा (Due Process of Law) सिद्धांत देखील अमेरिकेकडून प्रेरित आहे, जो मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीशी संबंधित आहे. त्यामुळे मूलभूत हक्क ही तरतूद अमेरिकन राज्यघटनेतून घेतलेली आहे, हे योग्य उत्तर आहे.